Vakliteratuur bijhouden? Sla het abstract over!?

oktober 14, 2018

Afgelopen week had ik met een collega op de HU een discussie over de vraag “hoe lees je efficiënt een wetenschappelijk artikel?” We waren het al snel met elkaar eens dat dit niet recht-toe-recht-aan gaat. Een wetenschappelijk artikel heeft een ander doel en een andere structuur dan andere teksten, en zeker dan online teksten (zoals ook deze blog). Meestal, en zeker in de biomedische literatuur, wordt het zogenaamde IMRaD format aangehouden: Introduction, Methods, Results and Conclusion. Dit wordt voorafgegaan door een gestructureerde samenvatting, de abstract, van het artikel. Het lezen van een artikel kan enkele minuten kosten, of soms enkele uren…

De discussie heeft me aangezet om eens een kort onderzoekje te doen over hoe je het lezen van een wetenschappelijk artikel nu het beste aanpakt. Wat blijkt? Er is hier veel, heel veel over geschreven en gefilmd. Ik ga hier dan ook geen stappenplan geven, die zijn er voldoende. Er vielen me 2 overeenkomsten en een groot verschil op, die zal ik noemen.

Alle stappenplannen (die ik ‘quick and dirty’) heb gevonden) stellen dat je een wetenschappelijk artikel niet leest in de volgorde waarin het wordt aangeboden. En de meeste stappenplannen gaan er van uit dat je jezelf een aantal vragen stelt bij het lezen (bijvoorbeeld Wat is de vraag die wordt beantwoord?). Zie onder andere een informatief stuk op Scribbr. Of het 6-stappenplan van wetenschapsjournalist Hans van Maanen. Beide plannen (en vele anderen)  bevelen aan om de abstract over te slaan! Dat wordt door anderen juist wel van harte aanbevolen, bijvoorbeeld in een Engelstalig blog waarin simpelweg aan 12 onderzoekers is gevraagd hoe zij een artikel lezen. Veel van deze 12 geven juist aan wel met het abstract te beginnen …

En eerlijk gezegd doe ik dat ook altijd: titel, abstract. Als ik het artikel dan relevant acht, lees ik door. Hoe? Dat zeg ik niet, want dan geef ik alsnog een stappenplan, en zoals gezegd: die zijn er genoeg! Zoals in dit filmpje, of in dit Nederlandstalige filmpje.

Let op: de hier gelinkte stappenplannen en filmpjes vormen slechts een fractie van alles wat je kunt vinden door te Googlen met “wetenschappelijk artikel lezen” en zijn hier slechts als voorbeeld genoemd. Ze zijn bovendien op sommige punten tegenstrijdig.

Tenslotte een tip: scan de inhoud (titel, introductie, eventuele figuren). Relevant? Zo ja, door lezen, aantekeningen maken en je eigen conclusie trekken en opschrijven. Ik doe dat in een Excel database, met een aantal vaste kolommen: 1e auteur, jaartal (aparte kolom, dan kun je makkelijk sorteren), type onderzoek, populatie, belangrijkste uitkomsten en conclusie. Ook een kolom ‘opmerkingen’ mag niet ontbreken.

Hoe ga jij te werk bij het lezen van je vakliteratuur?

Advertenties

Dagboek van een promovendus, deel 8

september 23, 2018

In mijn vorige post had ik de links naar abstracts beloofd. Bij deze. Hoewel, de link naar de abstracts van de posters staan online in het tijdschrift Clinical Nutrition, maar zo te zien alleen toegankelijk tegen betaling … ). De abstract van het Protocol paper is te vinden op PubMed (klik hier) of de webite van het tijdschrift (klik hier).

De paper beschrijft hoe een zogenaamde ‘process evaluation’ van een evidence-based zorgpad uitgevoerd kan worden. Het wordt geïllustreerd aan de hand van mijn onderzoek naar het zorgpad chirurgie bij colorectale kanker. Een process evaluation kijkt niet zozeer naar het effect van het invoeren van een zorgpad (daarvoor is een ‘outcome evaluation’ bedoeld). In plaats daarvan kijkt een proces evaluatie naar het proces van invoeren, met als doel om hiervan te leren. De proces evaluatie onderzoekt wat er wordt ingevoerd, in welke context, hoe het implementatieproces verloopt, welke mechanismen een rol spelen, en welke uitkomsten worden verwacht of worden gerealiseerd.

Als je meer wilt weten: zie het artikel  ….

Dagboek van een promovendus, deel 7

juli 7, 2018

Het kan verkeren: zo zit je in een dipje, omdat de beslissing over acceptatie van een artikel lang op zich laat wachten, het te druk is om lekker door te kunnen werken aan de analyses, … En zo heb je in een week een geweldige opsteker, omdat er niet 1 maar 2 abstracts zijn geaccepteerd, en een artikel!

De abstracts zijn geaccepteerd als posterpresentatie op het ESPEN congres, een internationaal congres over parenterale en enterale voeding. De eerste poster zal gaan over de variatie in perioperatieve voedingszorg voor patiënten met darmkanker. De tweede over het effect van het invoeren van een zorgpad op de perioperatieve voedingszorg. Dit biedt me een mooie kans om uit te wisselen met internationale collega’s!
Het artikel is mijn ‘protocol paper’ waarin de methode van Proces evaluatie van een zorgpad wordt beschreven: welke onderzoeksvragen kun je stellen om het implementatieproces van zorgpaden te evalueren, en welke methoden kun je gebruiken om di te beantwoorden?

Zodra de abstracts en het artikel gepubliceerd zijn, zal ik de linkjes hier plaatsen. Nu eerst maar eens aan de slag om ze ook daadwerkelijk (af) te maken…..

Meten in de zorg

juni 20, 2018

‘Meten is weten, gissen is missen’, ‘no data, no talk’, ‘met passen en meten wordt de meeste tijd versleten’ … zo maar een aantal spreuken die over meten gaan. Enerzijds over het belang, anderzijds over de tijdsinvestering die het vraagt. Meten is belangrijk, daar zijn de meeste mensen het wel over eens. Je kunt nog wel discussiëren over wat je wilt meten (bijvoorbeeld proces vs. uitkomst) en ook of alles wel meetbaar is (denk aan een onderwerp als zingeving).

Meten is (vaak) ook tijdrovend: data verzamelen, data opschonen, analyseren, interpreteren, … veel werk. Een handig website die het werk een beetje makkelijker kan maken, is Meetinstrumentenzorg

Hier vind je een database met meer dan 350 meetinstrumenten, bijvoorbeeld voor mobiliteit, pijn, depressie, angst etc. Bij elk meetinstrument vind je een toelichtingsformulier (en vaak ook een handleiding) waarin informatie staat over het doel en de methodologische eigenschappen van het instrument.

Een fantastische hulpbron voor iedereen die wil ‘meten in de zorg’. En in de tijd van zorgpaden, Lean en Value Based Healthcare is meten niet meer weg te denken!

Een handig ‘gereedschap setje’

april 18, 2018
sak

Mijn oude zakmes*

Ik ga regelmatig wandelen, fietsen, kamperen … kortom: ik hou van buiten(sport) activiteiten. Een van de attributen die ik dan altijd bij me heb is een Zwitsers zakmes. Een klein en veelzijdig stukje gereedschap. Handig om een appeltje te schillen (letterlijk, bedoel ik!), een fles wijn open te trekken, een kleine reparatie uit te voeren. De mijne heeft zelfs een klein tangetje; handig om vastzittende CD’s uit de CD-wisselaar te trekken weet ik uit ervaring.

 

Momenteel voer ik een project uit bij een klant, waar ik net zo’n handig gereedschap setje gebruik: de 7 basis kwaliteitsinstrumenten.  Een verzameling van procesanalyse instrumenten, bijvoorbeeld stroomdiagrammen, oorzaak-gevolg diagrammen, histogrammen. Bij dit project hebben we eerst het proces in kaart gebracht. Er bestond al een stroomdiagram, dit hebben we kritisch bekeken en wat aangepast. Vervolgens hebben we met een oorzaak-gevolg diagram (visgraatanalyse) een van de grootste knelpunten in de doorstroming geanalyseerd. Momenteel wordt data verzameld, zodat we straks o.a. kunnen analyseren welk van de gevonden oorzaken het vaakst voorkomt (Paretoanalyse).

Natuurlijk heeft zo’n vaste set ook zijn beperkingen: 1 of 2 schroeven indraaien met de schroevendraaier van mijn zakmes, geen probleem. Als het er meer zijn, heb ik liever een goede (accu)schroevendraaier. Ik gebruik ook niet alle gereedschappen even vaak. Net als met de 7 Basis Kwaliteitsinstrumenten: als je bijvoorbeeld een proces in kaart wilt brengen en ook naar waarde en verspilling wilt kijken, is een stroomschema niet afdoende. Voor het continu verbeteren van processen is het wel een heel handige verzameling van gereedschappen die in je ‘toolbox’ niet mag ontbreken!

*Voor de kenners: het is een oude Wenger. Het merk bestaat niet meer, is overgenomen door die andere Zwitserse zakmessen fabrikant Victorinox …

Dagboek van een promovendus, deel 6

april 10, 2018

Mijn laatste post is uit januari … dat is natuurlijk te lang geleden. Niet dat er niets te melden is, hoor! In tegendeel: nagenoeg al mijn data is binnen, twee weken geleden hebben we de 1e terugkoppeling gegeven aan de deelnemende ziekenhuizen. Het is nog te vroeg om daar iets over te zeggen, de statistische analyse moet nog uitgevoerd. De bijeenkomst was in een woord geweldig: de teams uit de deelnemende ziekenhuizen waren open, wilden hun resultaten en geleerde lessen graag delen. Een mooi voorbeeld van transparantie en samenwerking, zeer waardevol!

Stijgend padOndertussen heb ik nog mijn derde artikel (over de methode van ‘process evaluation’ voor zorgpaden) geschreven, ingediend, herzien, opnieuw ingediend … en 2 abstracts voor een congres geschreven en ingediend. Zodra er meer bekend is over acceptatie, laat ik het weer weten. Mijn (zorg)pad is op zich duidelijk … het is alleen niet geëffend en loopt omhoog.

Ik ga maar weer eens aan de slag met mijn data …. wie weet wat er aan de top van de klim ligt te wachten!

Complexe systemen en patiëntveiligheid

januari 18, 2018

Waarschijnlijk ken je het ‘Zwitserse kaas model’, of ook wel het ‘gatenkaas model’ genoemd, dat door James Reason is geintroduceerd bij patiëntveiligheid. Dit symboliseert de complexe systemen, latente condities en factoren die kunnen bijdragen aan het ontstaan van incidenten. Elke ‘kaasplak’ staat voor een systeemelement (bijvoorbeeld personeel, apparatuur) en elk ‘gat’ voor een probleem of defect in dit element (bijvoorbeeld kennistekort, kapotte apparaten). En soms liggen er gaten in de verschillende plakken op 1 lijn, en ontstaat er een incident.

Afgelopen dinsdag was ik op een bijeenkomst in het kader van een Breakthrough Colloborative op het gebied van zorgpaden voor colorectale kanker chirurgie, georganiseerd door het Leuvens Instituut voor Gezondheidszorg Beleid (inderdaad, waar ik promotieonderzoek doe). De gastspreker op deze leerbijeenkomst was prof. dr. Paul Barach, van de Wayne State University School of Medicine. Een vooraanstaand onderzoeker op het gebied van zorgsystemen en veiligheid. Hij toonde het ‘gatenkaas model’ in een andere vorm, die ik persoonlijk aansprekender vind:

Reason – Complex Systems

Complex Systems (J. Reason) – P. Barach, Leuven, 2018

Het model laat zien dat bij het onderzoeken van een incident, of het veiliger maken van zorg(processen), het onvoldoende is om alleen naar ‘fouten’ en ‘overtredingen’ te kijken. De oorzaak van die fouten en overtredingen is belangrijk, en de daaronder liggende ‘latende condities’ zijn misschien wel nog belangrijker, omdat die de basis vormen voor het ontstaan van incidenten. Bijvoorbeeld: een verpleegkundige geeft een patiënt de verkeerde preoperatieve voorbereiding  (‘error’) omdat zij een verouderd protocol gebruikt (‘error producing condition’) omdat het documentbeheer in de organisatie niet op orde is (‘organisational process’).

Geen nieuwe denkwijze, wel een nieuw plaatje (voor mij althans!).

 

Fijne Teamwork Kerstdagen!

december 25, 2017

GRPI

Een aantal jaar geleden heb ik een post geplaatst over teamwork. Met daarin uitleg over het GRPI model (Goals, Roles, Procedures, Interpersonal Relationships) en, bij wijze van voorbeeld, een link naar een video van de Canadese band Walk Off The Earth.

 

Toevallig kwam ik via-via op een soortgelijke video van ze, waarin ze ons als een echt ‘high performance team’ een Vrolijk Kerstfeest en Voorspoedig Nieuw Jaar wensen: Feliz Navidad.

Ik kan me daar alleen maar van harte bij aansluiten:

Fijne Kerstdagen en een gezond en veilig 2018!

 

Gastblog: Staan de patiënt & cliënt werkelijk centraal?

december 10, 2017

Het is weer tijd voor een gastblog. Deze keer is Sandra Dahmen, vertrekkend collega bij CQT Zorg en Gezondheid. Sandra, veel plezier en succes bij Vilans!

Onze patiënten en cliënten als klant centraal zetten is toch de basis van ons werk in de zorg? Dat geldt ook voor mij als adviseur. Bij al mijn advieswerk denk ik altijd na of de patiënt of cliënt meer waarde en betere zorg krijgt. In de waan van de dag merk ik alleen dat ik in mijn eigen praktijk toch af en toe de patiënt & cliënt uit het oog verlies. En ik niet alleen. Afgelopen week mocht ik met een verpleegafdeling van een ziekenhuis meedenken hoe het aantal geoormerkte bedden voor kwetsbare ouderen uit te breiden. Dat lijkt op het eerste gezicht toch een heel patiënt- en cliëntgerichte vraag. Ondanks de beste bedoelingen van alle betrokkenen, bleek in de praktijk toch het tegenovergestelde.

Hoe zien de actoren het probleem?
We krijgen steeds meer kwetsbare oudere patiënten binnen, wat maakt dat we het aantal bedden voor deze groep ouderen op de afdeling met intensieve medebehandeling van de Geriater moeten uitbreiden. Dat komt mooi uit, want dan kunnen we van dit moment mooi gebruik maken om de zorg voor kwetsbare ouderen meer te uniformeren zodat iedere patiënt de zorg krijgt die zij/hij nodig heeft.

Randvoorwaarden vanuit de afdelingen
Het is niet mogelijk om extra geld te krijgen voor extra bedden. De afdeling maakt de keuze om niet te investeren in een extra verpleegkundig specialist. Doordat de huidige verpleegkundig specialist minder gaat werken, is daar helaas ook geen ruimte. Daarnaast willen de verpleegkundigen van de afdeling liever geen uitbreiding van de bedden voor kwetsbare ouderen. Zij willen liever ook ‘reguliere’ patiënten verzorgen. En eigenlijk hebben de Geriaters ook geen tijd voor extra medebehandeling. Het enige scenario dat haalbaar lijkt, is dat deze patiënten vanuit de afdeling worden overgenomen door de afdeling Geriatrie. En dan maar hopen dat de medisch specialisten van de afdeling er nog aan toe komt om visite te lopen bij deze patiënten op de afdeling Geriatrie…

Dit riep een aantal vragen bij mij op:

  • Staat bij uniformeren van zorg de patiënt/cliënt wel echt centraal?
  • Moeten randvoorwaarden als extra formatie of tijd, wensen van verpleegkundigen en artsen het uitgangspunt zijn?

In deze discussie miste ik volledig het basisuitgangspunt: denken vanuit wat waardevol is voor onze patiënt. Welke onderdelen van zorg heeft de kwetsbare patiënt nodig om goede zorg te krijgen? En welke onderdelen vindt onze patiënt waardevol? Welke professional zou dan wat moeten oppakken en op welke afdeling krijgen deze kwetsbare patiënten de best zorg bij ons krijgen? En wat kunnen we binnen onze huidige mogelijkheden, rekening houdend met de geldende beperkingen, hierin realiseren voor onze patiënten?

Patiënt en cliënt radicaal centraal
Naar mijn idee kunnen we alleen zorg van waarde leveren als we de patiënt en cliënt radicaal centraal zetten, zoals we dat vanuit de Lean gedachte en VBHC doen. We zijn vaak geneigd om bij veranderingen of nieuwe situaties er vanuit te gaan dat dit alleen mogelijk is met meer mensen, of meer middelen. Vaak is het echter heel goed mogelijk om binnen onze eigen invloedsfeer veranderingen en verbeteringen aan te brengen, die van grote waarde zijn voor de patiënt. Als ons dat gelukt is, dan kijken we vervolgens welke lange termijn investeringen aanvullend nodig en mogelijk zijn.

Gestructureerde aanpak
Vanuit de Lean filosofie is er een aantal handige hulpmiddelen dat je kunt inzetten om zowel klantwaarde als knelpunten helder te krijgen. Op die manier kunnen we kijken welke mogelijkheden er binnen onze huidige situatie op de afdeling zijn om waarde te creëren voor deze kwetsbare patiënten.

Met behulp van de A3 methodiek hebben we gekeken wat de doelsituatie is. Wat is waardevolle zorg voor onze kwetsbare ouderen. Hiervoor hebben we enkele patiënten aan het bed gevraagd wat voor hen waardevolle zorg zou zijn. We hebben de kernoorzaken met een visgraat diagram geanalyseerd om oorzaak en gevolg helder te krijgen. Sommige van de randvoorwaarden die geschetst werden, zijn uiteindelijk knelpunten. Daarna hebben we gekeken wat de juiste acties zijn bij de knelpunten om zorg van waarde te leveren. We hebben een verspillingenmuur gemaakt en kwamen er achter dat we taken dubbel doen en in verschillende systemen hetzelfde invoeren. Hierdoor hebben we tijd vrijgespeeld voor de verpleegkundig specialist en de Geriater zodat zij in de zelfde tijd meer patiënten kunnen zien. In een later stadium kan uitbreiden van het aantal bedden ter spraken komen.

Wijze les voor mijzelf
Door dit voorbeeld realiseer ik me dat ik voor mezelf ook iedere keer weer de klant: onze patiënten en cliënten nog beter in het vizier moet houden bij al mijn werkzaamheden.
Ben benieuwd wat uw ervaringen zijn!

Visgraatdiagram: oorzaak-gevolg of voorwaarde-doel?

november 20, 2017

Vaak wordt bij het optimaliseren van processen gefocust op het oplossen van problemen en knelpunten. Terecht. Als je problemen hebt in een proces, los je ze op. Bijvoorbeeld door met een Oorzaak- en gevolgdiagram / visgraatdiagram het probleem en de achterliggende oorzaken te analyseren. Een andere methode om problemen en/of oorzaken te inventariseren, is de zogenaamde ‘negatieve brainstorm‘. Hierbij brainstorm je met een aantal betrokkenen (een project- of werkgroep) over een negatief geformuleerde stelling. Stel je voor dat je doel is om de ligduur te verkorten, dan zou de stelling kunnen zijn: ‘Verkorten van de ligduur lukt niet omdat …’ Je schrijft de antwoorden in een kolom op een flipover. Ik beperk me tot 1 kolom, dat geef ik van te voren ook aan, zodat de deelnemers weten dat de belangrijkste zaken eerst genoemd moeten worden. Het is meteen een goede manier om mensen wat stoom te laten afblazen!

Na de inventarisatie volgt de tweede stap: trek een streep achter de opgeschreven problemen of oorzaken, en ga dan van boven naar beneden alle punten langs en vraag: wat kunnen we doen om dit probleem weg te nemen? Wat doen we hier al aan? Dit levert input voor verbeteracties, positieve of sterke punten en (rand)voorwaarden die in orde moeten zijn om een probleem op te lossen.

En net als bij een brainstorm over problemen en oorzaken, kun je ook hier de sterke punten en (rand)voorwaarden ordenen in een visgraatdiagram! Dan is het geen oorzaak- en gevolgdiagram meer, maar een voorwaarde- en doeldiagram! Het zou er zo uit kunnen zien:

Voorwaarde Oplossing Diagram

In bovenstaand voorbeeld zijn 2 (rand)voorwaarden benoemd in rode tekst, die geregeld moeten zijn om ligduurverkorting te kunnen bereiken. En daarnaast zijn  3 acties benoemd. Biedt toch weer een andere kijk op de zaak dan alleen een oorzaak- en gevolgdiagram!